مسأله ولايت و حاكميت فقيه از دير باز در خلال مباحث فقهى امرى ملموس و غيرقابل انكار بوده و در بسترى بسيار وسيع در ابواب مختلف فقه، از حاكم و حكومت و سلطان عادل ياد شده است. جالب آن كه صاحبان مسالك، جامع المقاصد و ايضاح الفوائد در باب وصيت، و محقق قمى در غنائم الايام در كتاب جزيه و سيدمجاهد در مناهل در مسأله ولايت بر صغار مجموعا فرموده‌اند كه در سراسر فقه هر جا واژه‌هاى «حاكم» و «سلطان عادل» اطلاق شود مراد يا امام معصوم است و يا فقيه جامع الشرايط. در كتاب‌هاى فقهى بسيارى، به حاكميت حاكم دينى اشاره شده، مانند كتاب‌ها و موضوعات وصيت، وجوب نفقات، امر به معروف و نهى از منكر، قضاء، جواز اخذ جوايز سلطان كتاب خمس، متاجر، حدود، تعزيرات، ديات، جهاد و دفاع، وقف، جزيه، بيع، تصرف در اموال يتيم، نماز جمعه، احتكار، لقطه، حجر، رهن، كتاب وكالت، غصب، قصاص، طلاق، لقيط، مزارعه، مساقاة، دين، لعان،